Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi (QMİ) 2027-ci il həcc ziyarəti üçün sənəd qəbulu və ziyarət paketinin qiymətini açıqlayıb. Məlumata görə, İlkin olaraq bir nəfər üçün ziyarət paketinin qiyməti 6 100 ABŞ dolları müəyyən edilsə də, artma ehtimalı da istisna edilmir. Lakin maraqlısı odur ki, Azərbaycanda həcc ziyarətinin qiyməti qonşu ölkələrə nisbətdə daha bahadır.
Məsələn, Rusiyada vahid həcc paketi qiyməti yoxdur. Rusiya Müsəlmanları Ruhani İdarəsinin məlumatına görə, 2026-cı ildə ziyarətin orta qiyməti 5 353 dollara bərabərdir. Bununla yanaşı, Şimal qonşumuzda həcc missiyasını özəl şirkətlər də icra edə bilirlər. Məsələn, Rusiyanın ən böyük həcc operatorlarından olan “Umma Tour” tərəfindən təşkil edilən “Стандарт Плюс” proqramının qiyməti 6 290 dollardan başlayıb. Bu qiymətə hotellər, transferlər və həcc qurbanı daxil edilib. Rəsmi operator “Marwa Tour” tərəfindən elan edilən 2026 təqvimi üzrə əsas kvota proqramlarında standart yerlər isə 5 690 dollar, komfort proqramlar isə 8 290 dollar olaraq müəyyən edilib. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Rusiyada uçuş şəhərinə görə həcc paketlərinin qiyməti əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir. Qiymət fərqinin yaranmasının əsas səbəbi həmin şəhərlərdən Səudiyyə Ərəbistanına olan birbaşa reyslərin sayı, aviaşirkətlərin rəqabəti və təyyarə biletlərinin maya dəyəridir. Paytaxt Moskva böyük aviasiya qovşağı olduğu üçün buradan müntəzəm və çarter uçuşlarının sayının çoxluğu digər regionlara nisbətən daha ucuz başa gəlir. Tatarıstan və Başqırdıstandan gedən zəvvarlar üçün isə proqramlar əsasən regional hava limanlarından xüsusi çarter reysləri və ya Küveyt-BƏƏ tranzitləri ilə təşkil olunduğu üçün qiymətlər Moskva ilə müqayisədə bir qədər yüksəkdir. Dağıstan və Çeçenistandan isə Səudiyyə Ərəbistanına tələb yüksək olduğundan və birbaşa uçuş rahatlığına görə Şimali Qafqaz şəhərlərindən reyslərin qiyməti proqramın müddətindən asılı olaraq dəyişir.
Türkiyədə isə 2026-cı il rəsmi həcc ziyarətinin minimal qiyməti təxminən 6 933 ABŞ dolları olaraq müəyyən edilib. Türkiyədə həcc prosesi dövlət qurumu olan Türkiyə Prezident Administrasiyasının Dini İşlər İdarəsi tərəfindən tənzimlənir. Türkiyə sisteminin əsas fərqlərindən biri sözügedən idarə vasitəsi ilə istər İstanbuldan, istərsə də Ankaradan və ya ölkənin digər regional aeroportlarından uçmağınızdan asılı olmayaraq, seçilən otaq kateqoriyası üçün ödənilən məbləğ eynidir. Həmçinin, Türkiyədə Dini İşlər İdarəsi və özəl şirkətlər bu istiqamətdə birlikdə işləyirlər. Həmin şirkətlər idarəyə bağlı olsa da, püşkatma yolu ilə zəvvar özəl şirkət və rəsmi qurumu seçə bilər.
Gürcüstanda isə həcc ziyarəti sistemi Türkiyə və Azərbaycandan tamamilə fərqlidir, daha sərbəst və ucuzdur. Gürcüstan Müsəlmanlar İdarəsi Səudiyyə Ərəbistanı ilə kvota və rəsmi protokolları tənzimləyir, lakin zəvvarların qeydiyyatı və səfəri əsasən idarə ilə koordinasiyalı şəkildə işləyən rəsmi və özəl turizm şirkətləri, agentlikləri tərəfindən həyata keçirilir. Gürcüstandakı turoperatorlar əsasən Türkiyənin agentlikləri və ya birbaşa Səudiyyə Ərəbistanındakı yerli xidmət təminatçıları ilə müqavilə bağlayırlar. Bu da rəqabəti artırır və qiyməti endirir.
İranın həcc və Ziyarət Təşkilatının məlumatına əsasən isə adi ziyarət qruplarında bir nəfərlik qiymət təxminən 1 411-1 647 dollar edir.
Xatırladaq ki, Azərbaycanda həcc missiyasına aidiyyəti orqan yalnız Qafqaz Müsəlmanlar İdarəsidir və özəl tur şirkətlərinə səlahiyyət verilmir.
Onu da qeyd edək ki, bir müddət əvvəl, Məkkədə Qırğızıstan vətəndaşları üçün pulsuz otelin tikintisinə başlanılıb. Otel istifadəyə veriləndən sonra zəvvarlar və tələbələrin yerləşməsi nəzərdə tutulur. Qırğızıstan Prezident Administrasiyasının İnformasiya Siyasəti Xidmətinin rəhbəri Dayirbek Orunbekovun sözlərinə görə, yeni bina Səudiyyə Ərəbistanına gələn qırğızlar üçün, o cümlədən həcc və təhsil üçün pulsuz yaşayış yeri təmin etmək üçün nəzərdə tutulub.
Mövzu ilə bağlı Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin (QMİ) Xarici əlaqələr şöbəsinin müdiri, həcc Elektron Sistemi rəhbəri Vüsal Cahangiri Oxu.Az-ın suallarını cavablandırıb.
– Vüsal bəy, həcc qiymətlərinin bahalaşmasında hansı amillər rol oyanır və bu, hazırkı qiymətə əsas yaradırmı?
– Hazırda bizim təyin etdiyimiz qiymət keçən ilki ilə eynidir. Biz mətbuata da məlumat vermişik, ehtimal ola bilər ki, qiymətlər bahalaşsın.
- Qiymətlərin qonşu ölkələrdən baha olması hansı amillərlə əlaqədardır?
– Qiymətlər qonşu ölkələr İran və Rusiya ilə müqayisədə baha ola bilər. Lakin Türkiyədən, Mərkəzi Asiya ölkələrindən baha deyil və Avropa ölkələrindən ümumiyyətlə ucuzudur. Avropa ölkələrindən gələn zəvvarların xərcləri 10 min dollara, Mərkəzi Asiya ölkələrindən gələnlərin məsrəfləri isə 6 500-7 000 dollara yaxındır. Rusiya vətəndaşları üçün bu qiymət 5 000 dollar ola bilər, amma onların hotel səviyyələri çox aşağıdır. Çünki bu ziyarətdə xidmət paketləri – otellərin dərəcələri, yemək növləri, transfer növləri var və qiymətlər ona görə fərqlənə bilər. Onlar uzaq və ən aşağı dərəcələri hotellərdə qalırlar, bir otaqda 4-5 nəfər yerləşir və heç bir iaşə xidmətləri olmur. Ona görə də bizim qiymətdən 500-1 000 dollar aşağı ola bilər. Məsələn, hansısa ölkəyə turizm məqsədi ilə gedəndə belə, istədiyin məbləğə xidmət paketi seçirsən və qiymətlər də ona uyğun dəyişir. Bu da təbiidir. Amma bizim təyin etdiyimiz qiymət normaldır. Türkiyədə bu gün ən aşağı xidmət paketi bizim qiymətlərdən bir az bahadır. Yuxarı paketlər isə 7 000-8 000, hətta 10 000 dollara qədər dəyişir.
- Zəvvar baha qiymətə istədiyi VİP xidmət paketi ala bilər, yoxsa yalnız təklif edilən paketdən yararlanmalıdır?
– Bizdə xidmət paketi vahiddir və bir qiymətdir.
– Bəs, həcc missiyasını yerinə yetirmək üçün tur şirkətlərinə niyə səlahiyyət verilmir və bu öhdəlik yalnız Qafqaz Müsəlmanlar İdarəsinə məxsusdur?
– Həcc unikal – geniş, ağır, çətin bir ziyarətdir. Onu hansısa şirkətlərə həvalə etmək olmur. Bu baxımdan, bu ziyarətə dövlət səviyyəsində, ən yüksək şəkildə nəzarət etmək lazımdır. Məsələn, biz zamanla şahid oluruq ki, bir çox ara şirkətlər vətəndaşları həcc və Ümrə ziyarəti adıyla aldadıb maliyyə vəsaitlərini mənimsəyiblər. Digər tərəfdən, Azərbaycandan həcc ziyarətinə bir o qədər də çox adam getmir ki, müxtəlif şirkətlər arasında da bölüşdürülsün. Vətəndaşlarımız əsasən ümrə ziyarətinə gedirlər. Lakin əsas səbəb hər bir halda təhlükəsizliklə bağlıdır.
